کارنامه  بر هفت کارکرد تمرکز دارد که در دریافت محرک، هدایت توجه، کنترل پاسخ و عملکرد هدفمند کودک نقش دارند.

آمادگی دیداری و شنیداری

آمادگی دیداری و شنیداری به توانایی کودک برای قرار گرفتن در حالت آماده دریافت و پردازش محرک‌های دیداری و شنیداری گفته می‌شود. این کارکرد نشان می‌دهد کودک تا چه اندازه می‌تواند پیش از ارائه محرک، توجه خود را فعال کند و در زمان مناسب پاسخ دهد.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل شروع دیرهنگام، از دست دادن محرک‌های ابتدایی، نیاز مکرر به تکرار دستور یا واکنش کند به نشانه‌های دیداری و شنیداری دیده شود.

گوش‌به‌زنگی دیداری و شنیداری

گوش‌به‌زنگی دیداری و شنیداری به توانایی کودک برای حفظ آمادگی نسبت به ظهور محرک مهم در محیط گفته می‌شود. این کارکرد کمک می‌کند کودک در انتظار نشانه باقی بماند و هنگام مشاهده یا شنیدن محرک هدف، پاسخ مناسبی نشان دهد.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل از دست دادن محرک هدف، واکنش دیرهنگام، کاهش آمادگی در طول فعالیت یا بی‌توجهی به نشانه‌های مهم دیده شود.

جهت‌یابی یا جهت‌گیری دیداری و شنیداری

جهت‌یابی یا جهت‌گیری دیداری و شنیداری به توانایی کودک برای هدایت توجه به محل، جهت یا منبع محرک گفته می‌شود. این کارکرد کمک می‌کند کودک منبع صدا یا محرک دیداری مهم را در میان اطلاعات محیطی پیدا کند.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل کندی در پیدا کردن محرک، توجه به جهت اشتباه، دشواری در جابه‌جایی تمرکز یا ناتوانی در تشخیص منبع صدا دیده شود.

کنترل اجرایی دیداری و شنیداری

کنترل اجرایی دیداری و شنیداری به توانایی کودک برای مدیریت تداخل، انتخاب پاسخ مناسب و کنار گذاشتن اطلاعات نامرتبط در موقعیت‌های دیداری و شنیداری گفته می‌شود.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل سردرگمی در برابر محرک‌های متعارض، انتخاب پاسخ غالب اما نادرست، دشواری در پیروی از قانون یا افزایش خطا در شرایط شلوغ دیده شود.

توجه دیداری و شنیداری

توجه دیداری و شنیداری به توانایی کودک برای انتخاب، حفظ و پردازش اطلاعات مهم از مسیر دیدن و شنیدن گفته می‌شود. این کارکرد در گوش دادن به دستورها، مشاهده جزئیات، یادگیری و انجام فعالیت‌های هدفمند نقش دارد.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل جا انداختن بخشی از توضیحات، نادیده گرفتن جزئیات، حواس‌پرتی مکرر یا واکنش بر اساس اطلاعات ناقص دیده شود.

کنترل شناختی

کنترل شناختی به توانایی کودک برای هدایت افکار و پاسخ‌ها بر اساس هدف، قانون و دستورالعمل گفته می‌شود. این کارکرد کمک می‌کند کودک پاسخ نامناسب را کنار بگذارد، عملکرد خود را بررسی کند و در صورت نیاز آن را اصلاح کند.

چالش در کنترل شناختی ممکن است به شکل تکرار خطا، دشواری در تغییر پاسخ، ناتوانی در اصلاح عملکرد پس از بازخورد یا پیروی از پاسخ خودکار دیده شود.

بازداری

بازداری به توانایی کودک برای متوقف کردن پاسخ خودکار، عجولانه یا نامتناسب گفته می‌شود. این کارکرد به کودک کمک می‌کند پیش از پاسخ مکث کند، دستورالعمل را کامل بررسی کند و رفتار مناسب‌تری نشان دهد.

چالش در بازداری ممکن است به شکل پاسخ دادن پیش از پایان دستور، شروع عجولانه فعالیت، انتخاب شتاب‌زده یا دشواری در متوقف کردن رفتار دیده شود.

کودک، خانواده و مرکز آموزشی چه خروجی‌ای دریافت می‌کنند؟

پس از اجرای ارزیابی، گزارشی ساختاریافته ارائه می‌شود که وضعیت کودک را در هفت کارکرد اصلی نشان می‌دهد.

این گزارش می‌تواند شامل بخش‌های زیر باشد:
خلاصه وضعیت مهارت‌های اجرایی ـ شناختی
وضعیت کودک در هر یک از هفت کارکرد
مقایسه عملکرد دیداری و شنیداری
توضیح قابل فهم هر کارکرد
شناسایی نقاط قوت
شناسایی زمینه‌های نیازمند حمایت
بررسی الگوی توجه، کنترل اجرایی و بازداری
پیشنهادهای عملی برای والدین
پیشنهادهایی برای مربی، معلم و مشاور
نکات احتیاطی در تفسیر نتایج

هدف گزارش، قضاوت درباره هوش یا توانایی کلی کودک نیست. این کارنامه برای شناخت بهتر الگوی عملکرد و کمک به طراحی حمایت شناختی و آموزشی مناسب تهیه می‌شود.

کاربردهای کارنامه

غربالگری شناختی و توجهی

این کارنامه می‌تواند برای شناسایی کودکانی استفاده شود که در دریافت محرک، هدایت توجه، گوش‌به‌زنگی یا کنترل پاسخ نیازمند بررسی بیشتری هستند.

ارزیابی تکمیلی

برای کودکانی که والدین یا معلم درباره واکنش دیرهنگام، حواس‌پرتی، دشواری در شنیدن دستورها، پیدا کردن محرک یا پاسخ‌های عجولانه نگرانی دارند، این کارنامه اطلاعات تکمیلی ارائه می‌دهد.

مقایسه عملکرد دیداری و شنیداری

نتایج کمک می‌کنند مشخص شود کودک در پردازش و کنترل توجه دیداری و شنیداری الگوی مشابهی دارد یا یکی از این مسیرها نیازمند حمایت بیشتری است.

طراحی برنامه آموزشی

نتایج می‌توانند برای طراحی بازی‌ها و فعالیت‌های تقویت آمادگی، گوش‌به‌زنگی، جهت‌گیری، توجه و بازداری استفاده شوند.

گفت‌وگو با والدین و معلمان

گزارش به خانواده و مدرسه کمک می‌کند به جای استفاده از برچسب‌هایی مانند «بی‌دقت»، «کند» یا «حواس‌پرت»، درباره الگوی مشخص عملکرد کودک صحبت کنند.

پایش تغییرات

با اجرای دوره‌ای کارنامه می‌توان تغییرات کودک را پس از آموزش، تمرین شناختی یا اجرای برنامه‌های حمایتی بررسی کرد.

ارزش کارنامه برای مخاطبان مختلف

مشاور و روان‌شناس

برای شناخت دقیق‌تر الگوی توجه دیداری و شنیداری، کنترل اجرایی و بازداری کودک و برنامه‌ریزی برای ارزیابی تکمیلی.

مربی و معلم

برای درک بهتر رفتارهایی مانند جا انداختن دستور، واکنش دیرهنگام، حواس‌پرتی یا پاسخ عجولانه.

والدین

برای شناخت بهتر نقاط قوت و نیازهای شناختی کودک و هماهنگی با مرکز آموزشی یا متخصص.

کودک

برای دریافت حمایت متناسب با سن از طریق بازی‌ها و فعالیت‌های دیداری و شنیداری جذاب.

پس از دریافت کارنامه چه اقدام‌هایی می‌توان انجام داد؟
استفاده از نشانه‌های دیداری و شنیداری روشن
ارائه دستورالعمل‌های کوتاه و مرحله‌ای
اجرای بازی‌های پیدا کردن صدا یا تصویر هدف
تمرین گوش‌به‌زنگی در فعالیت‌های کوتاه
تمرین جهت‌یابی دیداری و شنیداری
کاهش محرک‌های مزاحم در محیط
تمرین مکث قبل از پاسخ
استفاده از فعالیت‌های کنترل تداخل
ارائه بازخورد فوری و مثبت
هماهنگی میان خانواده، معلم و مشاور
ارزیابی تکمیلی در صورت تداوم چالش‌ها

شرایط اجرای ارزیابی

این ارزیابی بهتر است در محیطی آرام، امن و کودک‌پسند و با راهنمایی مجری آموزش‌دیده اجرا شود. دستورالعمل‌ها باید روشن، کوتاه و متناسب با سن کودک ارائه شوند.

گروه سنی مناسب

این کارنامه برای کودکان طراحی شده است. تفسیر نتایج باید با توجه به سن دقیق، سطح رشد، توانایی زبانی، وضعیت بینایی و شنوایی و شرایط فردی کودک انجام شود.

مدت زمان اجرا

مدت زمان اجرای این ارزیابی حدود ۳۰ دقیقه است. زمان دقیق ممکن است با توجه به سن، همکاری کودک، سرعت پاسخ‌دهی و شرایط اجرا کمی متفاوت باشد.

شیوه اجرا

ارزیابی بهتر است به‌صورت فردی و دیجیتال و با حضور مجری آموزش‌دیده انجام شود. اجرای فردی امکان کنترل بهتر شرایط دیداری و شنیداری و مشاهده دقیق‌تر عملکرد کودک را فراهم می‌کند.

شرایط محیطی مناسب

برای اجرای دقیق‌تر ارزیابی، بهتر است موارد زیر رعایت شود:
محیط آرام و دارای نور مناسب باشد.
صداهای مزاحم محیط به حداقل برسند.
کودک خسته، گرسنه، خواب‌آلود یا بیمار نباشد.
دستورالعمل‌ها کوتاه و با زبان ساده ارائه شوند.
کیفیت صفحه‌نمایش و تجهیزات صوتی مناسب باشد.
پیش از شروع، فرصت آشنایی کوتاه با ابزار فراهم شود.
در حین اجرا وقفه غیرضروری ایجاد نشود.
در صورت نیاز، استراحت کوتاه در نظر گرفته شود.

مواردی که می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد:
خستگی، گرسنگی یا کم‌خوابی
اضطراب یا ناآشنایی با محیط
شلوغی و صداهای مزاحم
کیفیت نامناسب صفحه‌نمایش یا تجهیزات صوتی
مشکلات بینایی یا شنوایی
درک ناقص دستورالعمل‌ها
آشنا نبودن با ابزار دیجیتال
وقفه در اجرای آزمون
بی‌انگیزگی یا همکاری نکردن
مصرف دارو یا ناراحتی جسمی مؤثر بر توجه

نکات مهم در تفسیر نتایج

نتایج این کارنامه باید در کنار مشاهده رفتار کودک، گزارش والدین و معلمان، سابقه رشدی، وضعیت بینایی و شنوایی و شرایط اجرای آزمون تفسیر شود.

نمره پایین یا بالا در یک کارکرد، به‌تنهایی نشان‌دهنده وجود یا نبود قطعی مشکل نیست. عملکرد کودک می‌تواند تحت تأثیر سن، خستگی، اضطراب، کیفیت تجهیزات، آشنایی با محیط و انگیزه قرار گیرد.

تفاوت میان عملکرد دیداری و شنیداری نیز باید با احتیاط بررسی شود؛ زیرا ممکن است به تفاوت در شیوه پردازش، شرایط اجرا یا وضعیت حسی کودک مربوط باشد.

این کارنامه ابزار تشخیص قطعی اختلال‌های توجهی، یادگیری یا عصب‌روان‌شناختی نیست و نباید به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری آموزشی یا درمانی استفاده شود.

این کارنامه چه چیزی نیست؟
ابزار تشخیص قطعی اختلال‌های توجهی یا عصب‌روان‌شناختی نیست.
جایگزین ارزیابی تخصصی روان‌شناختی، شنوایی‌سنجی یا بینایی‌سنجی نیست.
ابزار قضاوت قطعی درباره هوش یا توانایی یادگیری کودک نیست.
به‌تنهایی معیار پذیرش یا رد کودک در مرکز آموزشی نیست.
جایگزین مشاهده والدین، معلم یا مشاور نیست.
نشان‌دهنده ثابت و تغییرناپذیر بودن توانایی‌های کودک نیست.
تفاوت دیداری و شنیداری را به‌تنهایی معادل اختلال حسی در نظر نمی‌گیرد.

چه زمانی نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد؟

اگر نتایج کارنامه با دشواری‌های پایدار در یادگیری، پیروی از دستورها یا انجام فعالیت‌های روزمره همراه باشد، بررسی تکمیلی توسط متخصص توصیه می‌شود.

نمونه‌هایی از موقعیت‌های نیازمند پیگیری بیشتر:
جا انداختن مکرر دستورهای شنیداری
دشواری پایدار در پیدا کردن محرک دیداری
واکنش دیرهنگام به نشانه‌ها
حواس‌پرتی شدید و پایدار
پاسخ‌های بسیار عجولانه
دشواری در مدیریت اطلاعات متعارض
تفاوت زیاد میان نتیجه آزمون و رفتار مشاهده‌شده
تداوم چالش‌ها در خانه و محیط آموزشی