کارنامه  بر شش کارکرد تمرکز دارد که در حفظ تمرکز، جلوگیری از پاسخ‌های عجولانه، ادامه دادن فعالیت و تنظیم رفتار نوجوان نقش دارند.

عملکرد پیوسته یا مداوم

عملکرد پیوسته یا مداوم به توانایی نوجوان برای حفظ کیفیت و دقت عملکرد در طول یک فعالیت نسبتاً طولانی گفته می‌شود. این کارکرد نشان می‌دهد نوجوان آیا می‌تواند فعالیت را با ثبات ادامه دهد یا با گذشت زمان دچار افت دقت، افزایش خطا یا کاهش تمرکز می‌شود.

در محیط آموزشی، چالش در این کارکرد ممکن است به شکل خوب شروع کردن اما ضعیف تمام کردن، افزایش اشتباه‌ها در انتهای تکلیف، رها کردن فعالیت یا کاهش کیفیت عملکرد در طول زمان دیده شود.

کنترل توجه

کنترل توجه به توانایی نوجوان برای هدایت و تنظیم تمرکز در برابر محرک‌های مزاحم گفته می‌شود. این کارکرد نشان می‌دهد نوجوان تا چه اندازه می‌تواند توجه خود را روی فعالیت اصلی نگه دارد و از درگیر شدن با محرک‌های غیرمرتبط جلوگیری کند.

چالش در کنترل توجه ممکن است به شکل حواس‌پرتی مکرر، تغییر سریع موضوع، توجه به صداها یا اتفاق‌های فرعی، جا انداختن بخش‌هایی از دستورالعمل یا نیاز مکرر به یادآوری دیده شود.

توجه پایدار

توجه پایدار به توانایی حفظ تمرکز برای مدت زمان مشخص گفته می‌شود. این کارکرد برای دنبال کردن توضیحات، مطالعه، انجام تکالیف و فعالیت‌های نیازمند تمرکز طولانی اهمیت دارد.

ضعف در توجه پایدار ممکن است به شکل کاهش تمرکز پس از چند دقیقه، خسته شدن سریع، ناتمام گذاشتن تکالیف یا نیاز به وقفه‌های مکرر دیده شود.

کنترل تکانه

کنترل تکانه به توانایی مکث کردن، فکر کردن و جلوگیری از پاسخ‌های شتاب‌زده گفته می‌شود. این کارکرد نشان می‌دهد نوجوان تا چه اندازه می‌تواند قبل از اقدام، پیامدها را بررسی کند و پاسخ مناسب‌تری انتخاب کند.

چالش در کنترل تکانه ممکن است به شکل پاسخ دادن پیش از پایان سؤال، قطع کردن صحبت دیگران، تصمیم‌گیری عجولانه، شروع فعالیت بدون شنیدن کامل دستورالعمل یا انجام رفتار بدون توجه به پیامدها دیده شود.

عدم نقص توجه

عدم نقص توجه در این کارنامه به معنای بررسی نبود نشانه‌های برجسته کم‌توجهی در عملکرد نوجوان است. این کارکرد کمک می‌کند مشخص شود نوجوان تا چه اندازه می‌تواند جزئیات مهم را دنبال کند، دستورالعمل‌ها را به خاطر بسپارد و فعالیت را با دقت کافی انجام دهد.

نمره مناسب در این کارکرد می‌تواند نشان دهد نوجوان در موقعیت ارزیابی، نشانه‌های برجسته‌ای از کم‌توجهی نشان نداده است. نمره پایین‌تر به معنای تشخیص قطعی نیست، اما می‌تواند نیاز به مشاهده و بررسی بیشتر را نشان دهد.

عدم بیش‌فعالی

عدم بیش‌فعالی به بررسی نبود نشانه‌های برجسته بی‌قراری، فعالیت بیش از اندازه یا تکانشگری حرکتی در جریان انجام فعالیت گفته می‌شود. این کارکرد نشان می‌دهد نوجوان تا چه اندازه می‌تواند رفتار خود را تنظیم کند و بدون بی‌قراری زیاد، تکلیف را ادامه دهد.

چالش در این کارکرد ممکن است به شکل جابه‌جایی زیاد، دشواری در نشستن پای کار، شروع‌های عجولانه، رها کردن فعالیت، حرکت‌های اضافی یا دشواری در انتظار کشیدن دیده شود.

نوجوان، خانواده و مدرسه چه خروجی‌ای دریافت می‌کنند؟

پس از اجرای ارزیابی، گزارشی ساختاریافته ارائه می‌شود که وضعیت نوجوان را در شش کارکرد اصلی نشان می‌دهد.

این گزارش می‌تواند شامل بخش‌های زیر باشد:
خلاصه وضعیت رفتارهای تکانشی
وضعیت نوجوان در هر یک از شش کارکرد
توضیح قابل فهم هر کارکرد
شناسایی نقاط قوت
شناسایی زمینه‌های نیازمند حمایت
نشانه‌های قابل مشاهده در مدرسه و خانه
پیشنهادهای عملی برای نوجوان
پیشنهادهایی برای والدین، معلم و مشاور
نکات احتیاطی در تفسیر نتایج

هدف گزارش، قضاوت درباره شخصیت نوجوان نیست. این کارنامه برای شناخت بهتر الگوی عملکرد و طراحی حمایت مناسب تهیه می‌شود.

کاربردهای کارنامه

غربالگری اولیه

این کارنامه می‌تواند برای شناسایی نوجوانانی استفاده شود که در کنترل پاسخ، حفظ توجه یا ادامه دادن فعالیت نیازمند بررسی بیشتر هستند.

ارزیابی تکمیلی

برای نوجوانانی که والدین، معلم یا مشاور درباره حواس‌پرتی، بی‌قراری، پاسخ‌های عجولانه یا ناپایداری عملکرد آن‌ها نگرانی دارند، این کارنامه اطلاعات تکمیلی ارائه می‌دهد.

طراحی برنامه حمایتی

نتایج می‌توانند برای طراحی تمرین‌های مدیریت توجه، کنترل تکانه، برنامه‌ریزی فعالیت و خودنظارتی استفاده شوند.

گفت‌وگو با والدین

گزارش به خانواده کمک می‌کند به جای استفاده از برچسب‌هایی مانند «بی‌دقت» یا «عجول»، درباره الگوی مشخص توجه و کنترل رفتار نوجوان صحبت کنند.

پایش تغییرات

با اجرای دوره‌ای کارنامه می‌توان تغییرات نوجوان را پس از آموزش، مشاوره یا اجرای برنامه‌های حمایتی بررسی کرد.

ارزش کارنامه برای مخاطبان مختلف

مشاور و روان‌شناس

برای شناخت دقیق‌تر الگوی توجه، کنترل پاسخ و رفتارهای تکانشی نوجوان و برنامه‌ریزی برای مداخله یا ارجاع.

معلم و مدرسه

برای درک بهتر رفتارهایی مانند ناتمام گذاشتن تکلیف، پاسخ عجولانه، حواس‌پرتی یا بی‌قراری.

والدین

برای شناخت بهتر نقاط قوت و نیازهای نوجوان و هماهنگی با مدرسه یا مشاور.

نوجوان

برای آگاهی از الگوی عملکرد خود و یادگیری راهکارهای مدیریت توجه و کنترل رفتار.

پس از دریافت کارنامه چه اقدام‌هایی می‌توان انجام داد؟
تقسیم تکلیف‌های طولانی به بخش‌های کوتاه‌تر
ارائه دستورالعمل‌ها به‌صورت مرحله‌ای
کاهش عوامل حواس‌پرتی در محیط
تمرین مکث قبل از پاسخ دادن
استفاده از چک‌لیست برای پیگیری مراحل کار
تعیین زمان‌های کوتاه و مشخص برای تمرکز
استفاده از بازخورد فوری و روشن
آموزش مهارت‌های خودنظارتی
هماهنگی بین نوجوان، خانواده و مدرسه
ارزیابی تکمیلی در صورت تداوم نشانه‌ها

شرایط اجرای ارزیابی

این ارزیابی بهتر است در محیطی آرام، بدون مزاحمت و با راهنمایی مجری آموزش‌دیده اجرا شود. نوجوان باید دستورالعمل‌ها را به‌خوبی درک کند و بداند هدف، بررسی الگوی عملکرد اوست، نه قضاوت درباره شخصیت یا توانایی کلی او.

گروه سنی مناسب

این کارنامه برای نوجوانان طراحی شده است. تفسیر نتایج باید با توجه به سن، پایه تحصیلی، شرایط فردی و سابقه آموزشی نوجوان انجام شود.

مدت زمان اجرا

مدت زمان اجرای این ارزیابی حدود ۳۰ دقیقه است. زمان دقیق ممکن است با توجه به شرایط نوجوان، سرعت پاسخ‌دهی و شیوه اجرای ارزیابی کمی متفاوت باشد.

شیوه اجرا

ارزیابی می‌تواند به‌صورت فردی و دیجیتال اجرا شود. در اجرای گروهی، لازم است شرایط محیطی، دستورالعمل‌ها و نظارت برای همه نوجوانان تا حد امکان یکسان باشد.

شرایط محیطی مناسب

برای اجرای دقیق‌تر ارزیابی، بهتر است موارد زیر رعایت شود:
محیط آرام و بدون حواس‌پرتی باشد.
نوجوان خسته، خواب‌آلود یا تحت فشار شدید نباشد.
دستورالعمل‌ها روشن و یکسان ارائه شوند.
تجهیزات اجرای دیجیتال از قبل بررسی شوند.
در حین اجرا وقفه ایجاد نشود.
در صورت اجرای گروهی، نظارت کافی وجود داشته باشد.
نوجوان از محرمانه بودن و هدف ارزیابی آگاه باشد.

مواردی که می‌تواند بر نتیجه اثر بگذارد:
خستگی یا کم‌خوابی
اضطراب یا تنش موقت
بی‌انگیزگی
شلوغی محیط
وقفه در اجرای آزمون
آشنا نبودن با ابزار دیجیتال
مشکلات بینایی، شنوایی یا حرکتی
مصرف دارو یا شرایط جسمانی مؤثر بر توجه
نگرانی درباره قضاوت شدن

نکات مهم در تفسیر نتایج

نتایج این کارنامه باید در کنار مشاهده رفتار نوجوان، گزارش والدین و معلمان، سابقه تحصیلی، مصاحبه و شرایط اجرای آزمون تفسیر شود.

نمره پایین یا بالا در یک کارکرد، به‌تنهایی نشان‌دهنده وجود یا نبود قطعی یک اختلال نیست. رفتار نوجوان می‌تواند تحت تأثیر خواب، فشار روانی، انگیزه، شرایط خانواده، محیط مدرسه و عوامل جسمانی قرار گیرد.

این کارنامه ابزار تشخیص قطعی اختلال نقص توجه یا بیش‌فعالی نیست و نباید به‌تنهایی برای برچسب‌زنی، تصمیم‌گیری تحصیلی یا درمانی استفاده شود.

هدف اصلی کارنامه، شناخت بهتر الگوی عملکرد و کمک به طراحی حمایت متناسب است.

این کارنامه چه چیزی نیست؟
ابزار تشخیص قطعی اختلال نقص توجه یا بیش‌فعالی نیست.
جایگزین ارزیابی روان‌شناختی یا روان‌پزشکی تخصصی نیست.
ابزار قضاوت درباره شخصیت نوجوان نیست.
به‌تنهایی معیار تصمیم‌گیری تحصیلی یا انضباطی نیست.
جایگزین مشاهده والدین، معلم یا مشاور نیست.
نشان‌دهنده ثابت و تغییرناپذیر بودن رفتار نوجوان نیست.

چه زمانی نیاز به بررسی بیشتر وجود دارد؟

اگر نتایج کارنامه با مشکلات پایدار در خانه، مدرسه یا روابط اجتماعی همراه باشد، بررسی تکمیلی توسط متخصص توصیه می‌شود.

نمونه‌هایی از موقعیت‌های نیازمند پیگیری بیشتر:
حواس‌پرتی پایدار در موقعیت‌های مختلف
پاسخ‌های بسیار عجولانه و تکرارشونده
ناتمام گذاشتن مداوم فعالیت‌ها
افت محسوس عملکرد تحصیلی
بی‌قراری شدید و پایدار
دشواری جدی در رعایت نوبت یا کنترل رفتار
تفاوت زیاد میان نتیجه آزمون و رفتار مشاهده‌شده
تداوم نشانه‌ها در خانه و مدرسه